Thema(’s): .

Onderzoek naar mogelijkheden voor experimentgemeenten

| Veel agrarische bedrijven in Brabant komen de komende jaren leeg te staan. Agrariërs stoppen met hun bedrijf, omdat ze op pensioengerechtigde leeftijd zijn en geen opvolger hebben of omdat het bedrijf niet langer rendabel is. Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksbureau Alterra. De provincie stimuleert de zoektocht naar nieuwe economische functies en financieringsmogelijkheden voor sloop. Experimenten met vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) geven meer inzicht in de praktische oplossingen. In Brabant vinden die experimenten in 4 gemeenten plaats: Boxmeer, Gemert-Bakel, Hilvarenbeek en Oss.

Leegstand beïnvloeden
Vanuit Werkplaats De Gruyter studeert Eva Terwindt uit Gendt voor haar studie HBO-Rechten aan de HAN in Nijmegen af op dit onderwerp. Ze doet onderzoek naar de mogelijkheden die de 4 gemeenten hebben om met functieaanpassing en wijziging van bestemmingsplannen de leegstand van agrarische bebouwing te beïnvloeden.

 

Eva Terwindt: “Het was leuk om af te studeren bij de werkplaats; je staat in contact met zoveel verschillende mensen met diverse achtergronden en kennis. Dat is echt een verrijking. Het is ook prettig dat jonge professionals in de werkplaats gelijk zijn aan de ‘echte’ professionals. Iedereen is oprecht geïnteresseerd in elkaars werk en denkt mee.”

Experimenten

  • Boxmeer experimenteert met tijdelijke vergunningen voor afwijkend planologisch gebruik, zoals specifieke start-ups. De betreffende agrariërs sparen de opbrengst voor bijvoorbeeld sloop.
  • In Gemert-Bakel richt het experiment zich op meer dan de lege gebouwen. Ook grond en ruilen volgens de principes van stedelijke herverkaveling zijn in beeld. En ook het samen investeren (met nieuwkomers) voor de toekomst.
  • Hilvarenbeek heeft alle VAB-locaties vastgelegd in het bestemmingsplan. Ondernemers die iets willen, moeten zich melden bij de gemeente. Hilvarenbeek denkt aan het opzetten van een garantieregeling en tijdelijke ontheffing of tijdelijke bestemming.
  • Oss stimuleert zowel de sloop van VAB’s als de bewustwording bij de boer en de agrarische sector. Het buitengebied van Oss is ingedeeld in 3 zones met verschillende mogelijkheden voor herbestemmen.

 

Klik hier: gedeputeerde Erik van Merrienboer over vrijkomende agrarische bebouwing

 

**************************************************************************************************************

Uitkomsten onderzoek: ga voor gebiedsgerichte aanpak

Uit het onderzoek van Eva is gebleken dat niet alle experimentgemeenten de VAB-problematiek op dezelfde manier aanpakken. De reden: de gemeenten verschillen in oppervlakte, aantal inwoners, soort agrarische bebouwing, aantal (vrijkomende) agrarische bedrijven en politieke kleur. Eenzelfde aanpak is om die reden dan ook niet passend. Wel raadt Eva een gebiedsgerichte aanpak aan.

 

Volgens haar onderzoek is het ook aannemelijk dat wijzigingsbevoegdheden een oplossing kunnen bieden bij het tegengaan van leegstand op VAB-locaties. Op dit moment wordt van dit juridische middel zelden gebruik gemaakt. De reden hiervoor is dat de huidige wijzigingsbevoegdheden niet altijd aansluiten op het ontstaan van grote aantallen VAB-locaties en op de huidige visie van gemeenten. Hoewel aan dit middel ook haken en ogen zitten – de flexibiliteit van de bevoegdheid kent bijvoorbeeld ook grenzen – wordt aanbevolen om gebruik te maken van dit middel. Als de wensen van de eigenaren overeenkomen met de wijzigingsbevoegdheden zal vaker gebruik worden gemaakt van dit middel, zo verwacht Eva.

Bestemmingsplanherziening
Naast het gebruik van wijzigingsbevoegdheden kan ook een bestemmingsplanherziening worden ingezet bij het tegengaan van leegstand van VAB-locaties. Een ander middel is een bestemmingsplanherziening. Dit middel is volgens het onderzoek zeer geschikt om specifieke en niet veel voorkomende gevallen te reguleren. De keerzijde van dit middel is dat de procedure veel tijd kan kosten. Om die reden wordt het gebruik van halfjaarlijkse veegplannen aangeraden. In een veegplan worden alle herzieningen van een half jaar in één keer doorgevoerd. Dit kan de procedure effectiever maken.

Plannen indienen
Een andere mogelijkheid is om bij een volgende integrale herziening van het bestemmingsplan buitengebied, VAB-eigenaren in de gelegenheid te stellen de plannen voor hun VAB-locatie in te dienen. Zo kunnen deze nieuwe bestemmingen worden meegenomen in het bestemmingsplan. Hierdoor zijn de kosten voor de aanvrager beperkt en ligt de drempel minder hoog om bij de gemeente aan te kloppen.

Omgevingsvergunning
Het laatste juridische instrument dat uitkomst kan bieden is de omgevingsvergunning. Door de korte procedure die hieraan voorafgaat, is deze tijdelijke vergunning op korte termijn geschikt. Het middel is echter niet toekomstbestendig, omdat het van tijdelijke aard is. Dit leidt ertoe dat het middel slechts uitstel van executie is.
Naast tijdelijke omgevingsvergunningen kunnen gemeenten ook gebruik maken van omgevingsvergunningen voor onbepaalde tijd in de vorm van binnenplanse afwijkingen. Dit is een gedegen instrument, alleen kan het slechts worden toegepast bij geringe afwijkingen van het bestemmingsplan. Vaak heeft een voormalig agrarisch bedrijf echter een flinke metamorfose nodig voor een nieuwe invulling. Hierdoor is dit middel minder geschikt om te gebruiken om leegstand van VAB-locaties tegen te gaan.

Concluderend is het advies om:

  • te allen tijde rekening te houden met een goede ruimtelijke ordening bij vorming van beleid;
  • gemeenten de ruimte te geven om beleid te vinden dat bij het gebied past;
  • gemeenten te stimuleren om kennis te delen;
  • wijzigingsbevoegdheden te gebruiken, aangevuld met veegplannen.

Juiste juridische middelen
Het is belangrijk om voor ogen te houden dat één aanpak niet de oplossing biedt voor het hele probleem. Vooralsnog is het lastig te overzien in hoeverre wijzigingsbevoegdheden en veegplannen invloed hebben op leegstandcijfers. Het zijn echter wel juiste juridische middelen om vrijkomende agrarische bebouwing een nieuwe invulling te geven.

 

Lees meer over de aanpak van leegstand in Brabant